Waarom Roberto De Zerbi gelijk heeft: mentaliteit is niet te kopen

Wat bedoelt De Zerbi precies?

Als een trainer zegt dat je mentaliteit niet kunt kopen, heeft hij het niet over motivatie of inzet in een individuele wedstrijd. Hij heeft het over iets structurelers: de collectieve weerbaarheid van een groep, de manier waarop spelers reageren als een plan niet werkt, als een wedstrijd verloren dreigt te gaan, als de druk van buiten toeneemt.

Dat is een cultuurkwestie. En cultuur bouw je niet in één transferwindow.

De Zerbi weet dat als geen ander. Bij Brighton bouwde hij een ploeg die aantrekkelijk voetbal speelde met spelers die anderen hadden afgeschreven of over het hoofd gezien. Bij Marseille, zijn volgende grote project, stuitte hij op een omgeving waar de druk van de buitenkant constant aanwezig is. Beide contexten vragen om hetzelfde: spelers die niet bezwijken onder verwachting.

Het probleem met dure transfers

De transfermarkt beloont zichtbaarheid. Snelheid is meetbaar, doelpunten zijn telbaar, assists staan in de boeken. Maar de speler die zijn positie houdt als de tegenstander druk zet, die zijn ploeggenoot dekt als hij zelf al uitgespeeld is, die na een fout direct reset: dat staat nergens in een datarapport.

Clubs betalen tientallen miljoenen voor spelers die in hun vorige omgeving floreerden, en ontdekken dan dat de speler niet slecht is, maar dat hij niet past in de cultuur die de trainer probeert te bouwen. Het is geen kwestie van kwaliteit. Het is een kwestie van karakter dat gevormd is in een andere context.

Dit is ook waarom grote clubs met enorme selecties soms minder coherent voetballen dan ploegen met een fractie van het budget. Een groep die samen door moeilijke periodes is gegaan, die een manier van spelen volledig heeft geïnternaliseerd, is moeilijker te verslaan dan een verzameling individuen die nog aan elkaar moeten wennen.

Hoe bouw je het dan wel?

De trainers die dit het best begrijpen, werken doorgaans op twee fronten tegelijk.

Het eerste front is selectie op karakter, niet alleen op kwaliteit. Dat betekent dat een speler met iets minder technisch vermogen maar een bewezen mentaliteit soms de voorkeur krijgt boven een talent dat onzeker is onder druk. Clubs met sterke jeugdopleidingen hebben hier een voordeel: ze kennen hun spelers al jaren voor die de eerste ploeg halen.

Het tweede front is omgeving. Een trainer die heldere eisen stelt, consequent is in zijn gedrag en spelers verantwoordelijk houdt voor collectieve normen, creëert een cultuur waarin mentaliteit niet optioneel is. Dat kost tijd. Minimaal één volledig seizoen, vaak meer.

De Zerbi is in beide opzichten veeleisend. Zijn voetbal vraagt om spelers die continu bewegen, continu nadenken, continu communiceren. Wie dat niet wil of niet kan, valt door de mand. Dat is precies waarom zijn uitspraak geen cliché is: het is een beschrijving van hoe zijn systeem werkt.

De transfermarkt als symptoom

Er is ook een bredere context. De transfermarkt is de afgelopen decennia steeds meer een instrument geworden waarmee clubs problemen willen oplossen die eigenlijk structureel zijn. Slechte resultaten? Nieuwe spelers. Gebrek aan creativiteit? Koop een creatieveling. Verdediging wankelt? Haal een centrale verdediger.

Dat werkt soms. Maar het werkt niet als het onderliggende probleem een gebrek aan collectieve identiteit is. Dan voeg je alleen maar meer individuen toe aan een groep die al moeite heeft om als eenheid te functioneren.

De clubs die dit begrijpen, bouwen anders. Ze investeren in continuïteit: dezelfde trainer, dezelfde kern van spelers, dezelfde manier van werken over meerdere seizoenen. Ze kopen gericht aan, voor specifieke rollen, en ze laten nieuwe spelers wennen aan de cultuur in plaats van de cultuur aan te passen aan de nieuwe spelers.

Dat is het model waar De Zerbi in gelooft. En de resultaten van zijn carrière geven hem reden om dat te blijven doen.