Waarom die tv-statistiek soms klopt van geen kant

Live data is een schatting, geen eindstand

De statistieken die tijdens een wedstrijd over het scherm rollen, komen bijna nooit rechtstreeks van de club of de bond. Ze worden geleverd door externe dataleveranciers die met camera's rond het stadion, optische tracking en, bij veel competities nog steeds, handmatige invoer door analisten live meelopen. Dat laatste is het probleem in een notendop: een mens die op een knop drukt bij elke pass, tackle of dribbel maakt fouten, en die fouten stapelen zich op in negentig minuten.

Bij balbezit bijvoorbeeld wordt niet simpelweg geteld wie de bal heeft. Het is een berekening op basis van pass-tijd, tijd dat de bal in bezit is tijdens duels, en soms zelfs tijd dat de bal buiten spel ligt. Verschillende leveranciers hanteren daar net andere definities voor, wat verklaart waarom Opta, StatsPerform en de eigen graphics van een zender op hetzelfde moment een ander percentage kunnen tonen.

Waarom live cijfers verschillen van de eindstand

Wat je tijdens de uitzending ziet, is bovendien een momentopname die continu wordt bijgewerkt en soms achterloopt op de werkelijke gebeurtenissen op het veld. Een schot dat een paar seconden later alsnog als geblokkeerd in plaats van gemist wordt geregistreerd, een dribbel die achteraf wordt herclassificeerd: dat zorgt ervoor dat de statistiek die om 20.47 uur op het scherm staat, niet meer overeenkomt met de statistiek die een uur later in de officiële matchdata van de competitie verschijnt. Die laatste wordt vaak pas na de wedstrijd, met terugwerkende kracht en extra controle, definitief gemaakt.

Afstand gelopen is een ander klassiek pijnpunt. Die cijfers komen uit optische trackingsystemen die spelers volgen via camera's boven het veld. Zodra een speler wordt gewisseld voor een ander met een vergelijkbaar rugnummer, zodra shirts nat worden en van kleur lijken te veranderen in slecht licht, of zodra spelers dicht opeen staan bij een corner, kan het systeem twee spelers verwarren. Het resultaat: een middenvelder die op papier ineens sneller loopt dan een aanvaller die de hele wedstrijd sprintte.

De grap wordt de graphic

Omdat die live-graphics razendsnel geproduceerd moeten worden, tussen de camerabeelden en de reclameblokken door, is er weinig tijd voor controle. Een productieteam krijgt een feed van de dataleverancier binnen en zet die direct op het scherm. Als de bron een foutje maakt, komt dat foutje zonder omweg bij de kijker terecht, en blijft het daar staan tot iemand het handmatig corrigeert of de wedstrijd voorbij is.

Daar komt bij dat sommige statistieken inherent misleidend zijn, ook als ze technisch correct berekend zijn. Balbezit zegt niets over de kwaliteit van de kansen die een ploeg creëert, expected goals is een model met eigen aannames en geen exacte wetenschap, en 'duels gewonnen' hangt sterk af van hoe een leverancier een duel definieert. De cijfers zijn dus niet per se fout, ze meten alleen niet altijd wat kijkers denken dat ze meten.

Wat dit betekent voor de kijker

De les is niet dat live-statistieken waardeloos zijn, maar dat ze een indicatie zijn, geen scheidsrechterlijk oordeel. Voor grote lijnen, wie domineert, wie er meer schoten neemt, zijn ze prima bruikbaar. Voor exacte percentages tot achter de komma, of voor vergelijkingen tussen wedstrijden van verschillende competities met verschillende dataleveranciers, is voorzichtigheid op zijn plaats. De definitieve, gecontroleerde cijfers volgen meestal pas uren na het laatste fluitsignaal, als niemand meer kijkt.