Waarom is de Bundesliga al jaren een eenrichtingsverkeer?

De machine die zichzelf voedt

Bayern München is niet gewoon de beste club van Duitsland. Bayern is een economische motor die zijn eigen dominantie financiert, en die motor draait op een brandstof die de concurrentie simpelweg niet heeft: schaal.

De club trekt de grootste sponsoren aan, verkoopt de meeste shirts, vult het Allianz Arena elke week en int daar de hoogste ticketinkomsten van het land bij. Die inkomsten stromen terug de selectie in. Elke keer dat een concurrent een uitzondering dreigt te worden, koopt Bayern de uitzondering weg. Robert Lewandowski, in 2014 transfervrij weggehaald bij Borussia Dortmund, is het schoolvoorbeeld: het patroon herhaalt zich decennialang. Zodra iemand ergens in de Bundesliga echt gevaarlijk wordt, staat München voor de deur.

De rivalen die nooit echt rivalen worden

Borussia Dortmund is de meest voor de hand liggende uitdager. Ze hebben het systeem ook weleens doorbroken: de titels aan het begin van de jaren tien van deze eeuw bewezen dat het kan. Maar Dortmund heeft structureel minder middelen, en hun businessmodel draait op jonge talenten opleiden en doorverkopen. Dat levert mooie transferwinsten op, maar geen duurzame titelstrijd.

Bayer Leverkusen deed het vorig seizoen wél. Onder Xabi Alonso pakte Leverkusen de titel ongeslagen en brak daarmee Bayerns reeks van meer dan tien jaar. Maar één seizoen maakt nog geen structurele verschuiving. Alonso vertrok na dat seizoen, en de vraag is of Leverkusen het niveau kan vasthouden zonder hem.

RB Leipzig is het andere project dat serieus genomen wordt. Red Bull heeft er geld ingestopt, een duidelijke speelstijl neergezet en een academie opgebouwd. Leipzig is consistent een Champions League-club geworden. Maar ook zij zijn nog geen echte titelkandidaat die Bayern jaar na jaar uitdaagt.

Wat de Premier League anders doet

Het contrast met Engeland is veelzeggend. In de Premier League wisselen titels van eigenaar: Manchester City, Liverpool, Arsenal, Chelsea, Manchester United. Dat komt niet alleen door meer clubs met geld, maar ook door de manier waarop de televisiegelden worden verdeeld. In Engeland krijgt de nummer twintig van de competitie nog altijd een bedrag dat de meeste Europese clubs niet eens in de buurt komen. In Duitsland is de verdeling minder egalitair, wat de kloof tussen groot en klein vergroot.

Daarbij komt de 50+1-regel, een Duits eigendomsmodel dat buitenlandse investeerders verbiedt de meerderheid in een club te nemen. Dat beschermt de clubs en hun supporters, maar het betekent ook dat de plotse geldstroom die een club als Manchester City of Newcastle transformeerde, in Duitsland niet kan plaatsvinden. Geen sjeik die Schalke koopt. Geen staatsfonds dat Hamburger SV omturnt tot een wereldmacht.

RB Leipzig is de uitzondering die de regel bevestigt: Red Bull heeft via een constructie een weg gevonden, maar ze zijn ook nooit echt populair geworden bij de traditionele voetbalfan.

Het gevolg voor de Champions League

De interne zwakte van de Bundesliga heeft een extern prijskaartje. Als Bayern jaar na jaar zonder echte weerstand kampioen wordt, gaan ze de Champions League in zonder de scherpte die een echte titelstrijd geeft. Dat is niet altijd zichtbaar in de groepsfase, maar wel in de knock-outronden. De competitie is te makkelijk geweest, de intensiteit te laag, de druk te afwezig.

Het is geen toeval dat clubs uit de Premier League en La Liga de laatste jaren vaker diep in de Champions League doordringen. Zij spelen elke week tegen ploegen die hen kunnen verslaan. Bayern speelt elke week tegen ploegen die dat zelden doen.

Kan het veranderen?

Leverkusens titelseizoen liet zien dat het systeem breekbaar is, maar één seizoen is geen bewijs van een verschuiving. Zolang de televisiegelden niet radicaal anders worden verdeeld, zolang de 50+1-regel buitenlands kapitaal buiten de deur houdt en zolang Bayern zijn positie als nationale magneet voor toptalent behoudt, verandert de structuur niet.

De Bundesliga is geen slechte competitie. De sfeer is uitstekend, de stadions zijn vol, het voetbal is aantrekkelijk. Maar als titelstrijd? Die is er structureel niet, en twintig jaar dezelfde uitslag is geen mening, dat is een patroon.