Waarom hebben zoveel voetballers O-benen?

Stel je een tiener voor die vijf keer per week traint. Nog in de groei, botten nog zacht en vormbaar. Bij elke sprint, elke tackle en elke trap staat er kracht op het skelet — en dat skelet past zich aan. Bij intensief voetballen op jonge leeftijd kan die constante belasting de richting beïnvloeden waarin de botten groeien. Het gevolg: de benen groeien licht naar buiten, wat artsen een varus-stand noemen en wat de rest van de wereld O-benen noemt.

Dat is de kern van het verhaal. Jonge botten zijn geen harde staven maar levend weefsel dat reageert op druk. Voetbal legt die druk op een specifieke manier neer — steeds opnieuw, jarenlang — en de botten vormen zich daar omheen.

Hoe dat precies werkt: bij een schietbeweging of een plotselinge richtingsverandering komt er een zijwaartse kracht op het onderbeen te staan. Doe dat duizenden keren per jaar tijdens de groeifase, en de groeischijven — de zachte zones aan het uiteinde van elk bot waar de lengtegroei plaatsvindt — kunnen net iets anders uitkristalliseren dan bij iemand die niet sport. Het been groeit door, maar met een lichte boog.

Niet elke voetballer krijgt er last van, en dat brengt ons bij de tweede factor: genetische aanleg. Sommige mensen zijn van nature gevoeliger voor een varus-stand dan anderen. Voetbal kan die aanleg versterken of versnellen, maar wie de genen niet heeft, traint er ook niet zomaar O-benen mee. Het is dus een samenspel — erfelijkheid legt de basis, intensief jeugdvoetbal kan de uitkomst bijsturen.

De mate waarin dit zichtbaar is, verschilt sterk per speler. Bij de één is het nauwelijks te zien, bij de ander springt het meteen in het oog zodra hij de kleedkamer uitloopt. Dat heeft te maken met wanneer iemand begon met intensief trainen, hoe vaak, en welke genetische kaarten hij trok.

Opvallend genoeg hoeft een lichte O-beenstand geen probleem te zijn voor prestaties op het veld. Het lichaam past zijn looppatroon aan, en veel spelers met een uitgesproken varus-stand presteren jarenlang op hoog niveau zonder klachten. Pas bij extremere vormen kunnen knieën en enkels extra belast raken — maar dat is een ander verhaal dan de lichte boog die je bij zoveel profvoetballers ziet.