Waarom is voetbal altijd elf tegen elf?

Een scheidsrechter loopt voor de aftrap langs het opstellingsformulier, telt tien veldspelers en een keeper, en tekent af. Het is een handeling die niemand meer opvalt, want elf tegen elf is de vaste vorm van het spel geworden. Maar dat getal is niet gekozen omdat het wiskundig of tactisch de beste verhouding oplevert tussen aanvallers, verdedigers en ruimte op het veld.

Het antwoord ligt in de negentiende eeuw, in Engeland. Scholen en universiteiten speelden op hun eigen manier voetbal, met eigen regels en eigen aantallen spelers. Toen die instellingen hun regels op papier begonnen te zetten, kozen ze voor elf spelers per team als de gangbare opstelling. Er was geen commissie die uitrekende dat elf de ideale verhouding was tussen aanval en verdediging. Het was gewoon de vorm die op dat moment gangbaar was op de velden waar het spel werd gecodificeerd.

Toen de Engelse voetbalbond de regels van het spel formaliseerde, nam die dat aantal over. En omdat die vastgelegde regels zich vanuit Engeland over de rest van de wereld verspreidden, verspreidde het getal elf zich mee. Andere landen namen niet zelf een nieuw aantal spelers aan, ze namen het complete regelboek over, inclusief de elf. Zo werd een schoolafspraak uit de negentiende eeuw de wereldwijde standaard voor een sport die inmiddels op elk continent wordt gespeeld.

Wat de meeste mensen niet beseffen: er zit geen fysieke of tactische wet achter dat getal. Tien spelers per team zou net zo goed hebben gekund, of twaalf. Het veld is niet ontworpen rond elf spelers, het is eerder andersom gegaan, het spel is om dat getal heen gegroeid. De reden dat elf tegen elf nu vanzelfsprekend aanvoelt, is niet dat het de enige logische keuze is, maar dat het al zo lang de enige keuze is geweest die iedereen kent. Een competitie die zou beginnen met tien tegen tien zou er in de ogen van de meeste kijkers meteen anders uitzien, niet fout, maar onwennig.

Het bijzondere zit niet in een alternatieve spelvorm die ooit serieus overwogen is, maar in het feit dat het getal zelf nooit is heroverwogen sinds die negentiende-eeuwse vastlegging. Terwijl bijna elk ander onderdeel van het spel in de loop van anderhalve eeuw is aangepast, veranderd of gemoderniseerd, is elf tegen elf nooit ter discussie gesteld. Niet omdat het getal onaantastbaar zou zijn, maar omdat niemand ooit een reden had om het aan te passen. Een afspraak die werkt, wordt zelden opnieuw uitgevonden.