Sân vận động Ý lạc hậu: lỗi không chỉ ở tiền

Vấn đề không phải là thiếu tiền

Khi nhắc đến việc các sân vận động Ý cũ kỹ, phản xạ đầu tiên của nhiều người là đổ lỗi cho tài chính. Chủ tịch UEFA Aleksander Čeferin bác bỏ cách nhìn đó. Với ông, câu chuyện nằm ở mô hình sở hữu: các câu lạc bộ Serie A phần lớn không sở hữu sân nhà của mình, họ chỉ là người thuê từ chính quyền thành phố. Và một người thuê nhà, dù giàu đến đâu, cũng hiếm khi bỏ tiền tỉ để tân trang một tài sản không thuộc về mình.

Đây chính là khác biệt lớn nhất giữa Serie A và các giải đấu hàng đầu khác ở châu Âu, nơi phần lớn các sân vận động lớn (Old Trafford, Emirates, Camp Nou, Allianz Arena) đều thuộc sở hữu của chính câu lạc bộ đang thi đấu trên đó.

Mê cung thủ tục và những nhiệm kỳ ngắn ngủi

Bên cạnh mô hình sở hữu, Čeferin cũng chỉ ra một rào cản mang tính hệ thống: quy trình phê duyệt dự án sân vận động ở Ý vừa phức tạp vừa kéo dài, với khả năng mọi quyết định đều có thể bị khiếu kiện ra tòa. Hệ quả là các dự án cải tạo hay xây mới sân bóng thường kéo dài hơn cả nhiệm kỳ chính trị của những người khởi xướng chúng. Một thị trưởng bắt đầu dự án có thể rời nhiệm sở trước khi viên gạch đầu tiên được đặt xuống, và người kế nhiệm không có nghĩa vụ phải hoàn thành nó.

Đó là lý do vì sao nước Ý, quê hương của bóng đá hiện đại, vẫn tổ chức các trận đấu lớn ở những sân vận động được xây từ nhiều thập kỷ trước, trong khi Anh, Đức hay Tây Ban Nha đã trải qua nhiều làn sóng xây mới và nâng cấp.

Juve, Atalanta, Udinese: bằng chứng khi mô hình thay đổi

Điều khiến lập luận của Čeferin có sức nặng là ông không chỉ nói về vấn đề, mà còn chỉ ra lời giải đã tồn tại ngay trong nước Ý. Juventus là câu lạc bộ lớn đầu tiên sở hữu sân nhà thay vì thuê, và kết quả là một sân vận động hiện đại, mang bản sắc riêng, khác hẳn phần còn lại của Serie A. Atalanta và Udinese, dù quy mô nhỏ hơn nhiều, cũng đi theo con đường tương tự: mua lại quyền quản lý sân, tự đầu tư, tự chịu trách nhiệm, và cải thiện được cơ sở vật chất nhanh hơn hẳn so với những đội vẫn đang là khách thuê của thành phố.

Ba cái tên này cho thấy cùng một quy luật: một khi quyền sở hữu chuyển từ chính quyền sang câu lạc bộ, tốc độ thay đổi tăng lên rõ rệt, bất kể quy mô tài chính của đội bóng lớn hay nhỏ.

Euro 2032: cái cớ để thay đổi mô hình

Đây là lúc Euro 2032, giải đấu Ý sẽ đồng tổ chức, trở nên quan trọng hơn một sự kiện thể thao đơn thuần. Với Čeferin, giải đấu này là cơ hội để buộc cả hệ thống, từ chính quyền địa phương, câu lạc bộ đến cộng đồng dân cư, ngồi lại và giải quyết dứt điểm vấn đề tồn đọng hàng chục năm.

Một kỳ Euro trên sân nhà tạo ra thời hạn cứng và áp lực chính trị mà các dự án sân vận động thông thường không có. Nó cũng là đòn bẩy để thúc đẩy các thành phố chuyển giao quyền sở hữu hoặc quản lý sân cho câu lạc bộ, thay vì để mọi thứ mắc kẹt trong các cuộc tranh cãi pháp lý kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ.

Câu trả lời thực sự nằm ở đâu

Gốc rễ của việc bóng đá Ý tụt hậu về hạ tầng nằm ở quyền sở hữu, chứ không phải quy mô tài chính của Serie A so với Premier League hay Bundesliga. Khi sân vận động không thuộc về đội bóng thi đấu trên đó, không ai có động lực đủ lớn để đầu tư dài hạn. Juventus, Atalanta và Udinese đã chứng minh công thức ngược lại có hiệu quả. Câu hỏi còn lại là liệu áp lực từ Euro 2032 có đủ lớn để phần còn lại của Serie A đi theo con đường đó, hay nước Ý lại để cơ hội này trôi qua như nhiều thập kỷ trước.