Twintig kaarten, nul rechte roden: de mythe van Ivanov

Frankenstadion, Neurenberg, 25 juni 2006. Portugal wint met 1–0 van Nederland in de achtste finale van het WK. Maniche scoort in de 23e minuut het enige doelpunt. Daarna wordt de wedstrijd iets anders.

Valentin Ivanov, de Russische scheidsrechter, toont zestien gele kaarten en vier rode. Het is een record voor een door FIFA georganiseerd internationaal toernooi. Maar het record vertelt niet het hele verhaal — het vertelt eigenlijk het verkeerde verhaal.

Alle vier de rode kaarten zijn tweede gele kaarten. Costinha (Portugal) in de 45e+1e minuut, Khalid Boulahrouz (Nederland) in de 63e, Deco (Portugal) in de 78e, Giovanni van Bronckhorst (Nederland) in de 90e+5e minuut. Geen enkele speler wordt weggestuurd voor gewelddadig spel. Niet één.

Dat maakt het incident rond de 60e minuut des te opmerkelijker. Luis Figo geeft Mark van Bommel een kopstoot tijdens een opstootje langs de zijlijn. Ivanov reageert met een gele kaart. Verder niets. De scheidsrechter die de legende beschrijft als iemand die de controle verloor, is streng op de optelsom van overtredingen en mild op de enige daad die eruitziet als geweld. De legende heeft het precies achterstevoren.

Na de wedstrijd beschuldigen beide coaches elkaar. Marco van Basten zegt: «I think it was very bad. It's a pity that the referee made a mess of this game» (Het was erg slecht. Jammer dat de scheidsrechter deze wedstrijd verpestte). Over Portugal voegt hij toe: «If you speak of fair play, then look in the mirror first. Portugal are very experienced in dirty tactics and time-wasting» (Als je het over fair play hebt, kijk dan eerst in de spiegel. Portugal is erg ervaren in vuile tactieken en tijdrekken). Luiz Felipe Scolari, de Portugese coach, wijst dezelfde beschuldiging de andere kant op: «FIFA always talks about fair play but tonight we saw several gestures that were anything but» (FIFA praat altijd over fair play, maar vanavond zagen we meerdere gebaren die dat allesbehalve waren). Beide coaches roepen fair play in. Allebei bedoelen ze de ander.

FIFA kondigt aan dat Ivanov geen wedstrijden meer leidt op het toernooi. FIFA-president Sepp Blatter gaat verder: hij zegt publiekelijk dat Ivanov zichzelf een gele kaart had moeten geven voor zijn eigen optreden. Blatter trekt de opmerking daarna in en belooft een officiële verontschuldiging. Of die er is gekomen, is niet vastgesteld.

Ivanovs vader — ook Valentin Ivanov geheten, een bekende Sovjet-aanvaller die speelde op de WK's van 1958 en 1962 en in 2011 overleed — verdedigt zijn zoon publiekelijk. Hij stelt dat FIFA zelf had gevraagd om strenger op te treden tegen spelers op dat toernooi.

En dan de afloop die de nasleep zelden haalt. Ivanov leidt na dit toernooi geen wedstrijden meer op het WK van 2006. Zijn carrière als scheidsrechter eindigt in 2006. Maar de official die FIFA van zijn eigen toernooi afhaalt, wordt later hoofd van de scheidsrechters- en inspectieafdeling van de Russische Voetbalbond, en daarna hoofd van de scheidsrechtersafdeling van de Qatarese Voetbalbond.

Eén kanttekening bij het record: Nederland – Argentinië op het WK 2022 produceerde achttien kaarten in totaal — meer dan de zestien gele kaarten in dit duel, maar die wedstrijd ging door naar verlengingen en strafschoppen. Het record van Ivanov geldt voor de negentig minuten. Dat staat nog.