Ghế Chủ tịch FIFA: ai thực sự nắm lá phiếu

FIFA vận hành theo nguyên tắc một quốc gia, một phiếu bầu. Trên giấy tờ, đó là mô hình dân chủ: Tahiti có trọng lượng ngang Brazil trong đại hội đồng. Nhưng chính sự ngang bằng ấy lại là thứ khiến hệ thống trở nên dễ bị tác động, bởi một phiếu từ một liên đoàn nhỏ, ít nguồn lực, dễ chịu ảnh hưởng từ các khoản tài trợ phát triển hơn nhiều so với một liên đoàn lớn.

Lợi ích đi trước lý tưởng

BongDaPlus chỉ ra rằng các ứng viên tranh cử Chủ tịch FIFA hiếm khi thắng nhờ tầm nhìn bóng đá thuần túy. Họ thắng nhờ khả năng xây dựng liên minh, phân bổ nguồn lực và duy trì mạng lưới ủng hộ ở các khu vực có số phiếu đông nhưng ảnh hưởng tài chính thấp. Đó là lý do các chương trình hỗ trợ phát triển bóng đá, quỹ FIFA Forward, hay những cam kết đầu tư hạ tầng luôn xuất hiện dày đặc trước mỗi kỳ đại hội.

Không ai gọi thẳng đó là mua phiếu. Nhưng cơ chế phân bổ ngân sách, nơi một liên đoàn nhỏ có thể nhận hàng triệu đô la hỗ trợ từ chính tổ chức mà họ sắp bỏ phiếu bầu lãnh đạo, tạo ra một vòng lặp khó tách bạch giữa phát triển và ràng buộc chính trị.

Cấu trúc cũ, vấn đề không mới

Đây không phải lần đầu mô hình này bị đặt câu hỏi. Từ thời kỳ trước Gianni Infantino, những tranh cãi quanh cách FIFA phân bổ quyền lực giữa các liên đoàn châu lục đã từng khiến tổ chức này đối mặt với các cuộc điều tra và cải tổ quản trị. Vấn đề là cải tổ thường chỉnh sửa quy trình, chứ không thay đổi động lực cốt lõi: ai nắm tiền, người đó có ảnh hưởng tới phiếu bầu.

Điều khiến câu chuyện này đáng chú ý không phải vì có một bê bối cụ thể vừa nổ ra, mà vì nó mô tả đúng cách hệ thống vận hành trong trạng thái bình thường. Không cần một vụ lùm xùm để thấy cấu trúc quyền lực của FIFA được xây trên sự phụ thuộc tài chính giữa trung tâm và các liên đoàn thành viên.

Vậy điều gì thực sự thay đổi được?

Minh bạch hóa các khoản chi, tách bạch quỹ phát triển khỏi chu kỳ bầu cử, và trao nhiều quyền giám sát độc lập hơn cho các liên đoàn châu lục là những hướng đi từng được giới chuyên môn bóng đá đề xuất. Nhưng chừng nào mô hình một phiếu ngang nhau vẫn song hành với sự chênh lệch khổng lồ về năng lực tài chính giữa các liên đoàn, câu hỏi về việc lợi ích chi phối lá phiếu sẽ còn được đặt lại, mỗi khi ghế Chủ tịch FIFA đến kỳ tranh cử.