ሲቲ ጥፋተኛ ቢባልም መባረር ያልሆነበት ምክንያት

የ2020ቱ ክርክር መነሻ

በወቅቱ የተነሳው ነጥብ ቀላል ይመስል ነበር፡ በእንግሊዝ ሕግ ውስጥ የሂሳብ መዝገብ ማጭበርበር (false accounting) በ1968ቱ Theft Act ስር የወንጀል ድርጊት ነው። ስለዚህ ማንቸስተር ሲቲ ፋይናንሺያል ፌር ፕሌይ ደንቦችን ለማለፍ ሂሳቦቿን አዛብታ ከተገኘች፣ ይህ ድርጊት ከተራ የቁጥጥር ጥሰት ባለፈ ከባድ የወንጀል ባህሪ ያለው በመሆኑ ፕሪሚየር ሊጉ ክለቡን ከውድድር ውጪ ማድረግ ያለበት ይመስል ነበር። ይህ ግን ሁለት የተለያዩ ሥርዓቶችን ይደባልቃል፡ የወንጀል ፍርድ ቤት ሥርዓትና የፕሪሚየር ሊግ የራሱ የዲሲፕሊን ሥርዓት።

የፕሪሚየር ሊግ ገለልተኛ ኮሚሽን ፍርድ

በሴፕቴምበር 2026 የወጣው ውሳኔ ማንቸስተር ሲቲን በገንዘብ ነክ ደንቦች ዙሪያ ከአንድ አስርት ዓመት በላይ በዘለቀ ጊዜ ውስጥ ጥፋተኛ ብሎ አግኝቷል። ይህ ትልቅ ክስ ነው፤ ክለቡ የገንዘብ ገቢና ድጋፍ አቀራረቡን በሚመለከት ፕሪሚየር ሊጉ ላስቀመጣቸው ህጎች አልተገዛም ተብሎ ነው የተፈረደው። ነገር ግን ገለልተኛ ኮሚሽኑ የሚሰራው በፕሪሚየር ሊጉ ራሱ ደንብ መሰረት ነው፣ በወንጀል ህግ መሰረት አይደለም። ይህ ልዩነት ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም የፕሪሚየር ሊጉ ደንብ ‘ጥፋተኛ ከተባለ መባረር ብቻ’ የሚል ነጠላ አማራጭ የለውም።

ቅጣት ካርታው ሰፊ ነው

ፕሪሚየር ሊጉ የገንዘብ ነክ ጥፋቶችን ለመቅጣት ያለው አማራጭ ነጥብ ቅነሳን፣ የገንዘብ ቅጣትን፣ የወደፊት ገደቦችን እና በከፍተኛ ደረጃ ደግሞ ከሊጉ ማባረርን ያካትታል። ነገር ግን ‘ማባረር’ የመጨረሻው እርምጃ እንጂ ራስ-ሰር ውጤት አይደለም። ኮሚሽኖች ክብደትን ይመዝናሉ፡ ጥፋቱ ምን ያህል ተደጋጋሚ ነበር፣ ክለቡ ተባብሮ ነበር ወይ፣ ተጠቃሚነት ምን ያህል ትልቅ ነበር፣ እና ቅጣቱ ሌላውን ሊግ፣ ደጋፊውን፣ ሰራተኛውን እንዴት ይነካል የሚለውን ጭምር። ከዚህ አንፃር ነጥብ መቀነስ ወይም ትልቅ የገንዘብ ቅጣት ብዙ ጊዜ ‘ተመጣጣኝ’ ተብሎ ይመረጣል፣ ማባረር ደግሞ እጅግ ከባድ እና በቀላሉ በህግ ሊሞገት የሚችል እርምጃ ተደርጎ ይታያል።

ለምን ማባረር ተግባራዊ ላይሆን ይችላል

ከህግ ባሻገር ተግባራዊ ጉዳዮችም አሉ። ትልቅ ክለብን ከሊጉ ማባረር ማለት በቴሌቪዥን ስምምነቶች፣ በስፖንሰርሺፕ ገቢ፣ በሌሎች ክለቦች የገንዘብ ፍሰት ላይ ከፍተኛ መደናገር ይፈጥራል። እንዲሁም ክለቡ ውሳኔውን በፍርድ ቤት የመሞገት መብት አለው፣ እና አንድ ትልቅ ቅጣት በቀላሉ ተገልብጦ ፕሪሚየር ሊጉን ራሱ ባዶ ያስቀረዋል የሚል ስጋት ይኖራል። ይህ ማለት ግን ሲቲ ያለምንም መዘዝ አመለጠች ማለት አይደለም፤ ጥፋተኛ መባሉ ራሱ ለክለቡ ስም እና ለወደፊት የቁጥጥር አያያዝ ከባድ ነው። ነገር ግን ‘ጥፋተኛ = መባረር’ የሚለው ቀጥተኛ እኩልነት ከመጀመሪያውም የተሳሳተ ግምት ነበር።

ምን ያህል የተለየ ነገር ተከሰተ

የ2020ቱ ክርክር ‘ማጭበርበር ተረጋግጦ ከተገኘ መዘዙ ራስ-ሰር ነው’ ብሎ ያስብ ነበር። 2026 ላይ የተከሰተው ግን ‘ጥፋተኛ ተብሏል፣ አሁን ቅጣት ይወሰናል’ የሚል የተለመደ የዲሲፕሊን ሂደት ነው። ይህ ልዩነት ለፕሪሚየር ሊጉ ራሱ ታሪክም ከባድ ጥያቄ ይፈጥራል፤ ባለፉት ዓመታት የተሰጡ ዋንጫዎች እጣ ፈንታ ምን ይሆናል የሚለው አሁንም ክፍት ነው። ያ ግን የተለየ ጥያቄ ነው፣ ከ‘መባረር ይከሰታል ወይ’ ከሚለው የተለየ ምዕራፍ ነው።