Mchezaji anaweza kucheza kwa nchi nyingine?

Fikiria mchezaji amevaa jezi ya timu yake ya taifa, akicheza nusu ya mchezo rasmi wa kufuzu kwa mashindano makubwa. Miaka miwili baadaye, nchi nyingine inamtaka, ana pasipoti yake, ana babu aliyezaliwa huko, na kocha wake mpya anampenda. Je, anaweza kwenda?

Jibu fupi: mara nyingi hapana. Jibu kamili: inategemea alichofanya tayari.

FIFA Statutes (toleo la 2024) inasema wazi: "With the exception of the conditions specified in article 10 below, any player who has already participated in a match (either in full or in part) in an official competition of any category or any type of football for one association may not play an international match for a representative team of another association." Maneno yanayofanya kazi hapa ni "either in full or in part", hata dakika moja ya mchezo rasmi inatosha kukufunga kwa chama chako cha kwanza.

Lakini kabla ya mchezo huo rasmi, mlango uko wazi zaidi. Kanuni hiyo hiyo inabainisha jinsi mtu anavyostahili kucheza kwa nchi fulani tangu mwanzo: "Any person holding a permanent nationality that is not dependent on residence in a certain country is eligible to play for the representative teams of the association of that country." Uraia wa kudumu, siyo wa muda, siyo wa makazi tu, ndio ufunguo. Mbali na uraia, mchezaji anaweza pia kustahili kwa sababu alizaliwa nchini humo, au mzazi wake au babu yake alizaliwa huko, au ameishi nchini humo kwa muda unaohitajika.

Kwa wachezaji waliocheza kimataifa lakini katika ngazi za chini ya timu kuu, vijana, timu ya B, kuna njia nyembamba ya kubadilika. Ibara ya 9 ya FIFA Regulations on the Status and Transfer of Players (RSTP, toleo la Januari 2025) inaweka masharti mahususi: mchezaji anaweza kuomba kubadilika tu kama alicheza mchezo mmoja au mawili katika ngazi za vijana kabla ya kutimia miaka 21, na siyo zaidi ya hapo. Mchezaji aliyecheza michezo mingi katika ngazi hizo hawezi kudai haki hiyo, kikomo cha idadi ya michezo ni sehemu ya msingi ya kanuni, siyo undani wa ziada. Ombi hilo halikubaliwi moja kwa moja pia, FIFA ndio inayoamua, na lazima mchezaji akidhi masharti ya uraia au makazi kwa nchi anayotaka kuiwakilisha.

Kuna jambo moja ambalo watu wengi hawajui kuuliza: mchezo wa futsal na mpira wa miguu ya kawaida vinafuata sheria moja. RSTP inasema: "A player may only represent one association in both futsal and eleven-a-side football." Kwa hivyo mchezaji hawezi kucheza futsal kwa nchi moja na mpira wa miguu kwa nchi nyingine, ni chama kimoja, michezo yote miwili.

Kwa muhtasari: kabla ya mchezo rasmi wa kwanza, mchezaji mwenye uraia au uhusiano wa familia anaweza kuchagua nchi yake. Baada ya mchezo huo, mlango unafungwa, na kufunguliwa tena ni jambo gumu, la nadra, na linalohitaji idhini ya FIFA yenyewe.