Ilunga hakukosea — alikuwa akipinga

Mnamo 1974, Zaire — nchi inayoitwa leo Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo — ilicheza Kombe la Dunia nchini Ujerumani Magharibi. Katika mchezo wa kundi dhidi ya Brazil, kwenye Parkstadion jijini Gelsenkirchen, Brazil walipewa teke huru. Kabla teke hilo halijachukuliwa, mlinzi wa Zaire Mwepu Ilunga alitoka ukutani na kupiga mpira mbali kwa nguvu.

Klipú hiyo imesambaa kwa miaka hamsini. Kawaida huonyeshwa kama ushahidi wa mchezaji asiyejua sheria za mpira. Hiyo si hadithi halisi.

Mwamuzi alimpa Ilunga kadi ya njano — onyo tu. Hakufukuzwa uwanjani. Na hilo ndilo tatizo zima: Ilunga alisema kwa L'Equipe kwamba alitaka kadi nyekundu. Maneno yake yalikuwa wazi: «Je voulais un carton rouge» — nilitaka kadi nyekundu.

Ilunga alikuwa mchezaji wa kimataifa mwenye uzoefu, katika timu iliyostahili kucheza Kombe la Dunia. Alijua sheria. Kitendo chake kilikuwa cha makusudi.

Katika mchezo wao wa kwanza, Zaire walipoteza 2-0 dhidi ya Scotland. Ilunga alisema wachezaji walikuwa wameridhika na mchezo huo. Hali ilibadilika, kulingana na Ilunga, wachezaji walipofahamu kwamba bonasi iliyokuwa inawastahili ilikuwa imechukuliwa. Ilunga alimlaumu watu waliokuwa karibu na serikali ya Rais Mobutu Sese Seko.

Maneno yake kuhusu sababu ya kutaka kuacha uwanja yaliripotiwa hivi: «Sichezi tena. Kwa nini nibaki uwanjani na kuchukua hatari ya kutorudi nyumbani, wakati wale wengine — watu waliochukua pesa zetu — wanatuangalia kwa amani kutoka mastandini?»

Ilunga alisema pia kwamba walinzi wa ikulu walipelekwa kwa timu na kuwaambia wachezaji kwamba wakipoteza kwa Brazil kwa magoli manne au zaidi, hawataruhusiwa kurudi nyumbani. Hii ni akaunti ya Ilunga mwenyewe — iliripotiwa na ESPN na vyombo vingine — na haijathibitishwa kwa kujitegemea. Lazima ieleweke kama alivyosema yeye, si kama ukweli uliowekwa.

Kwa muktadha huo, teke lile la Ilunga linaonekana tofauti kabisa. Hakujaribu kuokoa mchezo. Hakupoteza akili. Alitaka kutolewa uwanjani — kujiondoa kwa hadhi kutoka hali iliyomfanya ahisi hatarini — na mwamuzi alimnyima hata hilo kwa kumpa kadi ya njano tu.

Mwepu Ilunga alizaliwa tarehe 22 Agosti 1949. Alifariki tarehe 8 Mei 2015. Hadithi yake imekuwa ikisimuliwa vibaya kwa miaka mingi — na watu waliokuwa wakicheka hawakujua walichokuwa wakikimbia.