Kwa Nini Baadhi ya Nchi Zinapata Mpira Bure na Wengine Hapana

Kwa nini Brazil inaweza

Soko la Brazil ni kubwa sana kwa idadi ya watazamaji, na makampuni ya vyombo vya habari yenye nguvu kama Globo yamejenga miundo ya kibiashara inayowawezesha kununua haki za baadhi ya mashindano na kuyarusha bure kwenye YouTube, huku wakipata mapato kupitia matangazo badala ya ada za usajili. Hii inafanya kazi kwa sababu idadi ya watazamaji ni kubwa kiasi cha kuvutia wadhamini wakubwa wa kimataifa, jambo ambalo halitokei kwa urahisi katika masoko madogo zaidi.

Tanzania na mfumo wa luninga za malipo

Hapa nyumbani, mpira mkubwa wa kimataifa na hata ligi kuu ya Tanzania (Ligi Kuu Bara) umekuwa ukisambazwa zaidi kupitia luninga za malipo kama Azam TV na StarTimes, huku DStv na kampuni yake ya michezo SuperSport zikitawala usambazaji wa ligi za Ulaya kama Premier League, La Liga na Serie A kwa masoko mengi ya Afrika ya Mashariki. Mfumo huu unategemea usajili wa kila mwezi badala ya matangazo, kwa sababu idadi ya watazamaji wa ndani, ingawa ni kubwa kwa hisia za mpira, haitoshi kuvutia matangazo makubwa yanayoweza kulipa gharama za haki za utangazaji bila usajili.

Tofauti kubwa: Kombe la Dunia

Eneo moja ambalo Tanzania na nchi nyingi za Kiafrika zinafanana na Brazil ni Kombe la Dunia. FIFA imekuwa na msimamo wa muda mrefu wa kuhakikisha mashindano yake makubwa yanapatikana bure kwenye luninga za kawaida (free-to-air) katika nyingi ya masoko yake, kupitia vituo vya taifa kama TBC. Hii ndiyo sababu Watanzania wengi waliweza kufuatilia mechi za Kombe la Dunia bila kulipia, hata wakati ligi za kila wiki za Ulaya zikiwa nyuma ya malipo.

Kwa nini ligi za kila wiki hazifuati mfano huo

Tofauti kati ya Kombe la Dunia na ligi za kawaida ni rahisi kueleza: Kombe la Dunia ni tukio la mara moja kila baada ya miaka minne linalovuta hisia za taifa zima, hivyo linafaa kuwa la wote. Ligi za kila wiki, kwa upande mwingine, ni bidhaa ya kibiashara inayohitaji mapato ya kudumu mwaka mzima. Vyombo vinavyomiliki haki hizi, kama SuperSport na Azam, vinatumia mfumo wa usajili kwa sababu ndiyo njia inayowarudishia gharama walizolipa kwa mashirikisho na ligi kununua haki hizo.

Je, mfano wa YouTube unaweza kuja Tanzania

Inawezekana kinadharia, lakini kwa sasa haipo. Mfumo wa YouTube wa Brazil unategemea mkataba maalum kati ya mmiliki wa haki na jukwaa hilo, jambo linalohitaji thamani kubwa ya soko ili kuvutia wadhamini wa kutosha. Masoko madogo zaidi barani Afrika, ikiwemo Tanzania, bado hayajafikia kiwango hicho cha mvuto wa kibiashara, hivyo luninga za malipo zitabaki kuwa njia kuu ya kufuatilia mpira mkubwa kwa muda mrefu ujao, ukiondoa matukio maalum kama Kombe la Dunia.

Hitimisho

Halisi ni kwamba upatikanaji wa mpira bure unategemea zaidi thamani ya kibiashara ya soko kuliko utashi wa mashirika ya mpira. Brazil imefaidika na soko kubwa na mfumo wa matangazo. Tanzania, kama nchi nyingi barani Afrika, itaendelea kutegemea malipo ya kila mwezi kwa ligi za kila wiki, huku ikifurahia uhuru wa bure pale tu FIFA inapoingilia kati kwa matukio makubwa kama Kombe la Dunia.