Cầu thủ nhập tịch có được đá World Cup không?

Hình dung một cầu thủ từng chơi bóng ở châu Âu từ nhỏ, mang hai dòng máu, rồi một ngày khoác áo đội tuyển quốc gia của người cha hoặc người mẹ, đứng trong hàng rào cầu thủ hát quốc ca trước trận đấu thuộc vòng loại World Cup. Không có gì bất thường trong cảnh đó cả, và cầu thủ ấy hoàn toàn có thể ra sân ở vòng chung kết nếu được gọi.

Câu trả lời ngắn gọn: có, cầu thủ nhập tịch được phép đá World Cup, miễn là thỏa mãn các điều kiện mà FIFA đặt ra về quốc tịch và lịch sử thi đấu quốc tế trước đó.

Điều kiện đầu tiên nằm ở chính quốc tịch. Điều lệ FIFA (bản 2024) quy định cầu thủ phải "mang quốc tịch của liên đoàn mà họ muốn đại diện, hoặc có được quốc tịch đó ngay khi có thể một cách hợp lý sau khi quốc gia ấy được đa số thành viên Liên Hợp Quốc công nhận" (nguyên văn: "held the nationality of the association which they wish to represent; or... obtained the nationality of the association which they wish to represent as soon as reasonably practicable after the country was recognised by the majority of members of the United Nations"). Tức là cầu thủ phải mang quốc tịch của liên đoàn mà họ muốn đại diện vào thời điểm đá trận chính thức đầu tiên, hoặc có quốc tịch đó ngay khi có thể sau khi quốc gia ấy được đa số thành viên Liên Hợp Quốc công nhận. Vế thứ hai nghe như luật dành riêng cho các quốc gia mới tách ra hoặc mới độc lập, và đúng là như vậy, nó tồn tại để xử lý những trường hợp đất nước thay đổi bản đồ chính trị chứ không phải để mở đường cho việc nhập tịch tùy tiện.

Điều kiện thứ hai, và cũng là điều kiện hay bị bỏ qua, liên quan đến lịch sử thi đấu. FIFA viết thẳng rằng cầu thủ "chưa từng thi đấu ở bất kỳ hình thức bóng đá nào cấp đội tuyển A tại vòng chung kết FIFA World Cup hay vòng chung kết một giải vô địch châu lục" (nguyên văn: "has never participated in any kind of football at 'A' international level in the final tournament of the FIFA World Cup or a final tournament of a confederation competition") cho một liên đoàn khác trước đó. Nói cách khác, quốc tịch mới không xóa được lịch sử sân cỏ cũ: nếu một cầu thủ đã từng ra sân ở vòng chung kết World Cup hoặc một giải vô địch châu lục cho đội tuyển A của quốc gia khác, cánh cửa chuyển sang đại diện cho một liên đoàn mới tại các giải đó coi như đóng lại vĩnh viễn, bất kể sau này họ có nhập tịch hợp pháp đến đâu.

Đây chính là phần mà nhiều người không ngờ tới khi đọc câu hỏi này. Người ta thường nghĩ nhập tịch là chuyện giấy tờ, có hộ chiếu mới là xong. Nhưng FIFA tách bạch rõ hai thứ: tư cách công dân theo luật của một quốc gia, và tư cách đại diện bóng đá theo luật riêng của bóng đá. Một cầu thủ có thể hoàn toàn hợp pháp về quốc tịch nhưng vẫn không đủ điều kiện khoác áo đội tuyển mới ở World Cup, nếu trước đó họ đã đứng trong đội hình chính thức dự vòng chung kết cho một liên đoàn khác.

Trường hợp ngoại lệ đáng chú ý là những cầu thủ trẻ chưa từng được gọi lên đội tuyển A ở cấp vòng chung kết, họ vẫn có thể từng khoác áo đội trẻ, đội U hay thậm chí đội tuyển A ở các trận giao hữu hoặc vòng loại, miễn là chưa đặt chân vào một vòng chung kết World Cup hay giải châu lục nào. Ranh giới nằm chính xác ở đó: không phải việc từng thi đấu quốc tế nói chung, mà là việc đã từng thi đấu ở vòng chung kết của hai giải đấu cụ thể mà điều lệ nêu tên.